Start
English |Po polsku |Gwarą pałucką
| Czcionka: A A+
| Kontrast:
Zmiana kontrastu
Rzeźba terenu Drukuj Email
Teren gminy stanowi rozległą wysoczyznę polodowcową poprzecinaną malowniczymi rynnami jeziornymi. Główną przyczyną tego była działalność lądolodu w czasie ostatniego zlodowacenia.

Według P. Molewskiego i L. Andrzejewskiego rzeźba terenu Pałuk znajduje się w granicach obszaru objętego ostatnim zlodowaceniem, którego maksymalny zasięg wyznacza faza leszczyńska datowana na ok. 20 ka BP .

S. Kozarski stwierdził, iż na rzeźbę obszaru wpłynęła oscylacja ryszewska (oscylacje wyrażały fazy postojowe lądolodu), która spowodowała utworzenie rynny żnińskiej. W rozwoju morfologicznym północnej części Wysoczyzny Gnieźnieńskiej oscylacja ryszewska, poza utworzeniem rynny jezior żnińskich spowodowała utworzenie rynny wójcińsko - chomiąskiej, sandru Małej Wełny, oraz dolinę Wełny koło Rogoźna.

Pod względem geomorfologicznym teren gminy stanowi wysoczyznę polodowcową z niewielkimi płatami poziomów sandrowych oraz rynnami jeziornymi. W obrębie wysoczyzny wyróżnić można formy związane z bezpośrednią akumulacją lodowca, do których zaliczyć należy obszar moreny dennej płaskiej i falistej oraz pagórki moren czołowych . Występują one w części północno - zachodniej oraz północno - wschodniej. Formami wysoczyzny związanymi z działalnością wód lodowcowych są płaty sandru. Powierzchnie gminy pokrywają też zagłębienia powstałe w wyniku wytapiania się brył martwego lodu .

Gmina obejmuje również liczne rynny jeziorne znajdujące się w centralnej części gminy. Największymi jeziorami są: Żnińskie Duże i Małe, Skarbińskie, Weneckie, Biskupińskie, Dobrylewskie, Sobiejuskie, a w części wschodniej Ostrowieckie i Kierzkowskie. Część zachodnia gminy pozbawiona jest jezior.

Największą i najlepiej poznaną formą polodowcową gminy jest rynna żnińska, która tworzona była subglacjalnie . Ma ona długość około 28 km. Jej szerokość jest zmienna i waha się od kilkuset metrów do ponad 3 km. Rozcina ona wysoczyznę morenową na głębokość około 10 - 25 m, nie uwzględniając głębokości jezior. Zbocza są asymetryczne a nachylenie waha się od 8°- 20°. W dnie rynny występują liczne jeziora, z których największe jest jezioro Duże Żnińskie (431,6 ha), natomiast najgłębsze jest Jezioro Oćwieckie o głębokości 42,5 m, które znajduje się w gminie Gąsawa.

Główna postacią badającą szczegółowo rynnę żnińską był Władysław Niewiarowski, i to on był prekursorem do dalszych rozważań nad rzeźbą obszaru Pałuk.
Zmieniony ( 09.08.2011. )