Start
English |Po polsku |Gwarą pałucką
| Czcionka: A A+
| Kontrast:
Zmiana kontrastu
Walory kulturowe Drukuj Email
MIASTO ŻNIN

We wczesnym średniowieczu Żnin stanowił gród osadę targową, która w XI wieku weszła w skład dóbr arcybiskupów gnieźnieńskich (w XI - XII wieku siedziba Kasztelani). Wzmiankowany w 1136 roku w bulli Innocentego II jako „Zein”.

We wczesnym średniowieczu Żnin stanowił gród osadę targową, która w XI wieku weszła w skład dóbr arcybiskupów gnieźnieńskich (w XI - XII wieku siedziba Kasztelani). Wzmiankowany w 1136 roku w bulli Innocentego II jako „Zein”, po raz pierwszy lokowany w II połowie. XIII wieku, po zniesieniu w 1331 r. przez Krzyżaków, ponownie zapewne 1350 r. Do pierwszego rozbioru Polski w 1772 r. własność arcybiskupów gnieźnieńskich. Miasto położone na zachodnim brzegu rzeki Gąsawki między jeziorami Dużym i Małym Żnińskim, na skrzyżowaniu starych szlaków komunikacyjnych.
 
Gotycki Kościół parafialny pod wezwaniem św. Floriana zbudowany w XV w., po pożarach w XV i XVII w. odbudowany do 1758 r. Gruntownie przebudowany w latach 1792-1795 (m.in. nowe sklepienie) i restaurowany w latach 1842-1849 i ponownie w 1979 r., z wieżą zbudowaną w latach 1910-1924 i kaplicą („Lożą”) od północy z 1925 r. Murowany z cegły o układzie gotyckim, częściowo z ciosów kamiennych. Trójnawowy, halowy, z wydzielonym prezbiterium i wieżą od zachodu. Prezbiterium trójprzęsłowe, zamknięte ściana prostą. Korpus pierwotnie trójprzęsłowy, od II połowy XVIII w., czteroprzęsłowy, z kruchtą od południa i kwadratową wieżą od zachodu. Wnętrze o całkowitym barokowym charakterze, nakryte sklepieniami żaglastymi na gurtach . Kapitele pilastrów w prezbiterium i nawie głównej o bogatej polichromowanej dekoracji stiukowej. W tęczy rzeźbiona późnogotycka grupa Ukrzyżowanie z I połowy XVI w. W nawach bocznych gurty przyścienne wsparte na płaskich pilastrach. Chór muzyczny w przęśle zachodnim nawy głównej wsparty na dwóch filarach, tworzących arkady. Na zewnątrz korpus opięty szkarpami o dwóch uskokach. Wśród wtórnie użytych ciosów granitowych w ścianie północnej korpusu jeden z reliefem przedstawiającym jeźdźca, romański z XVII w. Szczyt między prezbiterium a nawą trójkątny, przemurowany w okresie przebudowy kościoła w końcu XVIII wieku z krosnem na sygnaturkę. Przekształcony szczyt trójkątny o wątku gotyckim. Wieża do wysokości kalenicy dachu kwadratowa, kondygnacja najwyższa, otynkowana, o charakterze neobarokowym, zwieńczona hełmem z czworoboczną latarnią. Dachy dwuspadowe, na przybudówkach trójspadowe, kryte dachówką. Wyposażenie wnętrza barokowo - klasycystyczne z 1795 r. Ołtarz główny, wypełniający szerokość prezbiterium, w polu środkowym z współczesnym ołtarzowi obrazem św. Floriana. Ołtarze boczne wklęsłe, w lewym z rzeźbami i późnogotycką z początku XVI w.(Pieta) i wczesnobarokowymi z około połowy XVIII w św. Stanisława i Wojciecha. W prawym współczesne ołtarzyki rzeźby św. Jana Nepomucena i Józefa z Dzieciątkiem z I połowy XVII w, w typie obrazy z St. Maria Maggiore w Rzymie. Ambona z rzeźbą Chrystusa Zmartchwywstałego. Prospekt organowy późnoklasycystyczny z drugiej połowy XIX w. Dwa konfesjonały o dekoracji rokokowej z końca XVIII w. Płyta marmurowa inskrypcyjna, fundowana w 1863 r. przez Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Poznaniu dla upamiętnienia urodzonych w Żninie Jana i Jędrzeja Śniadeckich.
 
Kościół pod wezwaniem NMP Królowej Polski położony w miejscu dawnego zespołu klasztornego dominikanów (w latach 1338-1839) zbudowany w 1909 r., w stylu neogotyckim, z wydzielonym prezbiterium i wieżą od zachodu. W wyposażeniu w prawym ołtarzu bocznym oraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem tzw. Gankowej (z krużganku dawnego klasztoru), barokowy z II połowy XVII w.
 
Mury miejskie z XV w., w części zniszczone w czasie wojen szwedzkich w 1656r., ostatecznie rozebrane w 1820 r., znajdują się we fragmentach w strefie fundamentowej nad Gąsawką i w piwnicy budynku przy ul. Podmurnej 17.

GMINA ŻNIN

Wsie na terenie gminy Żnin są bogate w wiele interesujących obiektów. Najciekawsze są kościoły, dwory, krzyże, wiatraki. Niektóre obiekty mają nawet XIV wieczną historię.

BRZYSKORZYSTEW
Wieś wzmiankowana w 1136 r. jako „Bezkorzysl” i własności arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, od końca XV w stanowiła własność szlachecką. Kościół konstrukcji drewniano - szkieletowej z wypełnieniami tynkowymi, na podmurówce z kamieni polnych zbudowany w latach 1826-1828, w miejscu poprzedniego drewnianego zniszczonego pożarem. Został odnowiony w I połowie XX w., (częściowo przemurowane powyżej ściany nawy). Prezbiterium zamknięte trójbocznie. Szersza nawa prostokątna. Wnętrze kryte płaskim stropem. Chór muzyczny na dwóch słupach, stanowiących podbudowę wieży. Na zewnątrz elewacja zachodnia oszalowana. Ponad szczytem kwadratowa wieża, nakryta hełmem baniastym z latarnią. Dachy dwuspadowe, nad zakrystią, pulpitowe, kryte dachówką. Ołtarz główny o tradycjach barokowych z około połowy XIX w. Ambona regencyjna z II połowy XVIII w, chrzcielnica neogotycka z II połowy XIX w. oraz prospekt organowy klasycystyczny.         
 
BRZYSKORZYSTEWKO
W otoczeniu niewielkiego parku o powierzchni 2,0 ha z XIX w., na stoku opadającym na południu dwór późnoklasycystyczny zbudowany około 1873 r. Murowany, parterowy z facjatkami i pięterkiem w poddaszu. Składa się z dwutraktowego korpusu głównego z sienią pośrodku oraz dwóch skrzydeł bocznych, różnej długości, zwieńczonych tarasami. W elewacji ogrodowej część środkowa poprzedzona przedsionkiem. Nad korpusem głównym jest dach dwuspadowy, kryty eternitem.
 
CEREKWICA
Wieś położona nad jeziorem Czędowiec, wzmiankowana w 1265 r. Od XIV w posiadaniu Leszczyców. Wczesnogotycki kościół z końca XIII lub początku XIV w., przebudowany w I połowie XVI w. (elementy późnogotyckie) i około 1850 w duchu neogotyckim – ze zwieńczeniem przybudówek przy prezbiterium sterczynowymi półszczytami. Murowany, z cegły: w korpusie układ wendyjski , w przybudówkach w kaplicy i szczycie zachodnim blokowy, prezbiterium prosto zamknięte, po bokach przybudówki (od południa grobowa kaplica kolatorska z XVIII w., od północy zakrystia, przebudowana w XVII w., z wcześniejszej. Szersza nawa zbliżona do kwadratu, z kruchtą XIX w. Stropy płaskie w prezbiterium, nawie i kruchcie, sklepienie kolebkowo - krzyżowe w kaplicy. Kaplica otwarta do prezbiterium półkolistą arkadą. Na zewnątrz kościół opięty pasami szkarp. W kruchcie ostrołukowy portal, w 1965 r. w części zrekonstruowany po odmurowaniu w 1961 r., nad przybudówkami neogotyckie półszczyty z blendami i sterczynami. Trójkątny szczyt między prezbiterium a nawą z XIX w., dachy dwuspadowe, nad przybudówkami pulpitowe, kryte dachówką. Wyposażenie barokowo - klasycystyczne: ołtarz główny z około połowy XIX w., z elementami późnobarokowymi i klasycystycznymi; dwa ołtarze boczne późnobarokowe z II połowy XVIII w., architektoniczne. Ambona, prospekt organowy i balustrada chóru muzycznego z około połowy XIX w. o charakterze neobarokowym. Na zewnątrz kaplicy kamienne płyty nagrobne z II połowy XIX w. Na cmentarzu kościelnym grobowce kamienne z II połowy XIX w. Parterowa plebania drewniana, konstrukcji szkieletowej z wypełnieniami ceglanymi, na podmurówce z kamienia polnego, z dachem dwuspadowym krytym dachówką. Park dworski o powierzchni 2,8 ha z końca XIX w.

DOCHANOWO
Drewniany krzyż przydrożny przy drodze do Gorzyc z 1 połowy XIX w.
 
GORZYCE
Wieś wzmiankowana w 1136 r. jako własność arcybiskupów gnieźnieńskich. Jednonawowy murowany kościół późnoklasycystyczny zbudowany w 1834 r., w części przebudowany i powiększony w 1873 r., z wieżą z 1937 r. Od zachodu prezbiterium zamknięte trójbocznie. Od północy kruchta. Wnętrze nakryte sufitami. Dachy kryte dachówką. Na skrzyżowaniu kalenic wieżyczka z iglicą. Wystrój w części barokowy. Murowana kaplica z XX w. z ludowym krucyfiksem z XVIII w.
 
GÓRA
Wieś nad Jeziorem Dużym Żnińskim. Gotycki kościół zbudowany w XV w., przebudowany i powiększony w XVI w. w latach 1904-1906, po wyburzeniu prezbiterium, przedłużono nawę (o trzecie przęsło), zbudowano nowe prezbiterium oraz odbudowano kwadratową wieżę (od zachodu), co doprowadziło do częściowego zatarcia stylu. Wnętrze nakryte stropem płaskim w latach 1904-1905, kruchta pod wieżą sklepiona spłaszczona kolebką. Na korpusie dachy dwuspadowe, wschodni nowy zwieńczony sygnaturką. Wyposażenie z różnych okresów stylowych: manierystyczny ołtarz główny z I połowy Xvii w., przekształcony w I połowie XIX w., boczne neobarokowe z II połowy XIX w., ambona. Chrzcielnica i 2 konfesjonały rokokowe z 2 połowy XVIII w. Chór muzyczny i prospekt organowy z początku XX w. W ogrodzeniu kościoła brama neogotycka z II połowy XIX w.

KIERZKOWO
Wieś przy drodze ze Żnina do Barcina pomiędzy jeziorami Kierzkowskim i Pturek wzmiankowana w XV w. Kościół murowany zbudowany, w miejscu uprzedniego drewnianego w latach 1932-1934, bezstylowy. Na przesmyku między jeziorami resztki grodziska wczesnośredniowiecznego.
 
MURCZYN
Drewniany wiatrak - paltrak poza wsią z II połowy XIX w.
 
SIELEC
Murowany dwór o skromnych cechach klasycystycznych zbudowany w I połowie XIX w. Piętrowy, prostokątny, z parterową przybudówką od południa. Dach czterospadowy kryty dachówką. Na wschód od dworu XIX - wieczny park o powierzchni 5,04 ha, częściowo o regularnym układzie, z XIX w., z okazami starodrzewu
 
SŁĘBOWO
Wieś wzmiankowana po raz pierwszy w 1452 r., późnoklasycystyczny murowany dwór zbudowany w I połowie XIX w., po odnowieniach pozbawiony cech stylowych. Piętrowy, prostokątny, z dwoma ryzalitami po bokach elewacji frontowej, posiadającymi, drugie niskie piętro. Układ wnętrz dwutraktowy z sienią pośrodku. Elewacja frontowa dziewięcioosiowa, z częścią środkową nieco wyższą, zwieńczona trójkątnym szczytem. Dachy kryte dachówką, na ryzalitach czterospadowe. Od północy park krajobrazowy z XIX w., o powierzchni 5,0 ha ze stawem i sztuczną wyspą.
 
SOBIEJUCHY
Wieś pomiędzy jeziorami Sobiejuskim i Dobrylewskim, wzmiankowana w 1364 r. Osada prehistoryczna, odkryta w czasie badań archeologicznych w 1956 r., położona na przesmyku między jeziorami, ograniczona dwiema rzeczkami łączącymi je. Osada obronna kultury łużyckiej istniała u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza. Zabudowa wnętrza zniszczona wskutek wielowiekowych upraw. Dwór murowany zbudowany w 1912 r., przez Chłapowskich, przykład architektury, stylu dworskiego, dworskiego portykiem z dachem z początku XX w., o powierzchni 4,4 ha.
Zmieniony ( 09.08.2011. )