Start
English |Po polsku |Gwarą pałucką
| Czcionka: A A+
| Kontrast:
Zmiana kontrastu
Żnin znany i nieznany - Marzec Drukuj Email
05.04.2013.
Pytanie 9 (1 marca 2013): W którym roku powstał klasztor dominikanów w Żninie i jakie były prawdopodobne przyczyny przybycia dominikanów do naszego miasta. Jakie ślady materialne po dominikanach pozostały do dnia dzisiejszego?
 
Odpowiedź: Za największą inwestycję podjętą w Żninie przez metropolitę gnieźnieńskiego arcybiskupa Janisława (1317 - 1341) uważa się  fundację konwentu dominikanów w 1338 r. Murowany kościół dominikański pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i klasztor zaczęto budować za pontyfikatu Janisława, ale nie wykluczone, że budowę prowadził jeszcze jego następca. Jak pisał Andrzej Hofman w wydawnictwie Żnińskiego Towarzystwa Kulturalnego zatytułowanym "Żnińscy Dominikanie", nie wiadomo, co skłoniło arcybiskupa do zaproszenia do swego miasta właśnie dominikanów. Być może wpływ na to miała obawa przed ekspandującą na zachodzie Europy herezją biczowników. Wędrujące od miasta do miasta gromady biczujących się i nawołujących do pokuty ludzi zagrażały nie tylko Kościołowi, ale i uświęconemu porządkowi społecznemu. Pojedyncze grupy kontestatorów przenikały na obszar diecezji poznańskiej. W lipcu 1338 r. delegaci kapituły poznańskiej, oficjał Mikołaj i inkwizytor Mikołaj, radzili w Żninie z metropolitą Janisławem nad sposobami zapobieżenia herezji. W razie jej rozprzestrzeniania dominikanie, zakon zaprawiony w zwalczaniu heretyków, mieliby pełne ręce roboty. Nie można jednak wątpić, że fundacja miała również wzmocnić prestiż arcybiskupiego miasta, a uczeni zakonnicy mogli być użyteczni w żnińskiej kurii metropolitów.

Patriotyczna postawa duchowieństwa w czasie insurekcji kościuszkowskiej przyspieszyła planowaną przez zaborcę sekularyzację dóbr kościelnych i likwidację zakonów, jednak w Żninie prawdopodobnie opuszczenie żnińskiego klasztoru spowodowane było złym stanem technicznym obiektu i groźbą zawalenia budowli.
Postępowanie kasacyjne żnińskiego konwentu ciągnęło się od 1817 do 1825 r. W 1819 r. pruskie władze budowlane ze względów bezpieczeństwa wydały nakaz rozbiórki nadwątlonych budowli dominikańskich. Kościół zburzono w latach 1820-1821. Rozbiórka klasztoru trwała do 1839 r. Cegłę rozbiórkową sprzedano na budowę nowych domów w Żninie. Z klasztornej nekropolii szczątki zmarłych dominikanów przeniesiono na cmentarz parafialny i złożono w murowanym grobowcu przy głównym ganku.
 
Majątek klasztorny podzielono między żnińskie gminy wyznaniowe, katolicką i ewangelicką.

Dłużej przetrwały zabudowania gospodarcze klasztoru. Żnińscy piwowarzy długi czas korzystali z klasztornego browaru, aż drewniana budowla rozpadła się ze starości. W murowanym czworaku mieszkalnym służby klasztornej, stojącym przy dzisiejszym placu Działowym, do końca XIX w. był szpital miejski. Obecnie, mocno przemurowany, jest on znów domem mieszkalnym.
Aparaty i szaty liturgiczne oraz sprzęty kościelne przysądzono gminie katolickiej. Przeniesiono je do parafialnego kościoła św. Floriana. Część z nich uzupełniła wyposażenie tej świątyni, część oddano do potrzebujących, pod żnińskich kościołów. Obydwa obrazy Matki Bożej, wota, monstrancję, stalle, feretron i prospekt organowy pozostawiono w kościele św. Floriana. Chrzcielnicę zabrano do kościoła w Gąsawie. Rzeźby ołtarzowe trafiły do kościoła w Wenecji. Do kościoła stojącego w miejscu dominikańskiej świątyni przekazano obraz Matki Bożej Gankowej. Kościół p.w. N.M.P. Królowej Polski otrzymał również od doktora Andrzeja Hoffmanna XVI-wieczną rzeźbę z drewna przedstawiająca dominikanina oraz lichtarz. Monstrancję dominikańską zdeponowano w skarbcu Muzeum Archidiecezjalnego w Gnieźnie. Pewnie w kościele św. Floriana i pod żnińskich kościołach są jeszcze sprzęty należące niegdyś do dominikanów, ale z braku inwentarza i charakterystycznych cech identyfikacyjnych trudno je dziś rozpoznać. Ciekawa jest też historia krzyża, którą opowiada proboszcz parafii p.w. N.M.P. Królowej Polski, ksiądz Stanisław Talaczyński "Kiedy już kończyliśmy remonty i myśleliśmy o wystroju, zwróciłem się do dyrektora gnieźnieńskiego Muzeum Archidiecezjalnego. Ks. Bogacz zaprosił mnie do siebie, mieliśmy przejrzeć krzyże w zasobach muzealnych i zdecydować, który mógłby do naszego kościoła pasować. Pojechałem. Kiedy oglądałem krzyże, zwróciłem uwagę na jeden tylko krucyfiks ? a gdy ściągnęliśmy go z ściany, z tyłu dostrzegliśmy napis ?Żnin?? Okazało się, że krzyż ten wisiał przez lata w kruchcie kościoła św. Marcina w Żninie, choć jego kształt i proporcje wskazują na to, że nie był krzyżem przeznaczonym do kruchty, ale na belkę tęczową. Dlatego istnieje duże prawdopodobieństwo, że dominikanie w chwili kasaty zakonu, kiedy rozwozili po okolicznych kościołach to, co mieli cennego, oddali krzyż do kościoła św. Marcina. I dziś, okrężną drogą przez Gniezno, wrócił na swoje miejsce".

Mówiąc o Żninie warto pamiętać jak pisał Andrzej Hoffmann o zakonnikach, którzy przez blisko 500 lat dzielili ze żninianami dole i niedole dnia codziennego, byli z nimi podczas spadających na miasto klęsk wojen, pożarów i morowego powietrza, opatrywali potrzebujących, a w spokojnych czasach, w cieniu arcybiskupiego dworu uczyli młodzież i odpoczywając raczyli się dobrym, żnińskim piwem z własnego browaru. Winniśmy pamięć tym zakonnikom, których zaborca wypędził ze Żnina. Patrząc na niewiele zabytków, jakie nam pozostały pomyślmy, że może ich ręce rzeźbiły lub malowały te bezcenne dla nas pamiątki. Zadbajmy o ich opuszczoną mogiłę, bo ojczyzna to ziemia i groby.

Komentarz do dziewiątego pytania księdza Stanisława Talaczyńskiego z Radia Żnin FM z dnia 4 marca 2013

Pytanie 10 (8 marca 2013): Przez wieki w Żninie działało Bractwo Strzeleckie. Proszę podać dokładną (dzienną) datę powstania Bractwa. Z czyjej inicjatywy powstało i na mocy czyich przywilejów?
 
Odpowiedź: W statucie datowanym na dzień 23 maja 1935r, który został wydany nakładem drukarni L. Krzyckiego w tym samym roku czytamy:
"W mieście Żninie istnieje Bractwo od roku 1424. Kupiectwo zakwitło w tym roku tak mocno w Żninie, że król Władysław Jagiełło na prośbę biskupa Wojciecha w Gnieźnie, udzielił obywatelstwu a przedewszystkiem kupiectwu w Żninie, na dniu 10 sierpnia 1424r. bardzo kosztowny przywilej, który po nim wszyscy polscy królowie odnawiali".

Z tych dokumentów pozostał tylko przywilej króla Jana III (Sobieskiego) z roku 1688, znajdujący się w Archiwum Państwowym I łańcuch z medalem, z kutego szczerego srebra noszony przez każdorazowego króla kurkowego przy nadzwyczajnych uroczystościach Bractwa.

Niniejszy dokument pisany po łacinie na pergaminowym papierze brzmi:
"My, Jan III oznajmiamy naszym niniejszym dokumentem wszystkim tym, których to obchodzi, i którzy o tym dokumencie muszą i będą wiedzieć, że my przez kilku radców naszego państwa w imieniu i interesie obywatelstwa w Żninie byliśmy proszeni, abyśmy przywilej Bractwa Strzeleckiego, który przez pożar miasta został zniszczony, z naszej królewskiej laski raczyli im takowy nadać i udzielić. Dlatego uwzględniliśmy ich uniżoną prośbę, która w rzeczy samej jest słuszną i uzasadnioną, ażeby ich do sztuki strzelania z fuzji, którą oni przede wszystkim do obrony miast potrzebują, zachęcić i spowodować, łaskawie wyżej wymieniony przywilej wydać i udzielić chcemy, co niniejszym dajemy i udzielamy".

Komentarz do dziesiątego pytania historyka Pana Marka Wilgórskiego i Dyrektora Muzeum Ziemi Pałuckiej Pana Michała Woźniaka z Radia Żnin FM z dnia 11 marca 2013

 
Pytanie 11 (15 marca 2013): W 750-letniej historii, Żnin odwiedziło wielu znamienitych gości. Wymień przynajmniej 10-ciu najciekawszych gości Żnina, związanych z życiem politycznym, społecznym lub kulturalnym.
Tym razem dodatkowo przyznamy również punkty za najciekawsze odpowiedzi.
 
Odpowiedź: Wśród postaci, które gościły w Żninie znajdziemy m. in.:
1.    Kazimierz Wielki - jeden z najwybitniejszych władców Polski,
2.    Władysław Jagiełło – król Polski, zwycięzca z pod Grunwaldu,
3.    Zbigniew z Oleśnicy - polski kardynał, doradca królów Władysława Jagiełły i Władysława Warneńczyka,
4.    Jarosław Bogoria ze Skotnik - arcybiskup, metropolita gnieźnieński,odnowił prawa miejskie Żnina i był kontynuatorem odbudowy miasta, gdy przebywał  w Żninie, między 20 a 23 grudnia 1372r. oślepł,
5.    JANIK - arcybiskup, metropolita gnieźnieński, na tronie metropolitarnym zasiadł około 1148r. po Jakubie ze Żnina. Często rezydował w Żninie,
6.    WINCENTY- arcybiskup, metropolita gnieźnieński, w 1226r.konsekrował w żnińskim kościele NMP biskupa płockiego Gintera. Często przebywał w Żninie,
7.    JANUSZ SUCHYWILK - arcybiskup, metropolita gnieźnieński, około przełomu lat 70-tych i 80-tych XIV w.rezydował przeważnie w Żninie. Zmarł 5 IV 1382r. w Żninie,
8.    BODZANTA - arcybiskup, metropolita gnieźnieński,w latach wielkopolskiej wojny domowej 1382-1385 często przebywał w Żninie. Rezydując w Żninie prowadził walki z okolicznymi Nałęczami, zwłaszcza z Mikołajem z Wenecji,
9.    PIOTR Z CHOMIĄŻY - dominikanin, początkowo kształcił się w klasztorze dominikanów w Żninie,
10.    ZBIGNIEW Z OLEŚNICY- arcybiskup, metropolita gnieźnieński, prymas Polski, rezydował w dobrach archidiecezji, m.in. w Żninie,dopomógł w odbudowie Żnina po pożarze,
11.    marszałek Dietrich von Altenburg lipiec 1331,
12.    generał  Jan Henryk Dąbrowski,
13.    Generał Józef Haller - słynny polski generał, twórca osławionej Błękitnej Armii,
14.    Kazimierz Wierzyński - sławny polski poeta,
15.    Aleksander Guttry - adiutant Ludwika Mierosławskiego, powstaniec listopadowy,wielkopolski 1848,komisarz Rządu Narowowego w powstaniu styczniowym,
16.    Józef Glemp - Prymas Polski,
17.    ksiądz Wacław Kruszka - wielki duspasterz Polonii amerykańskiej,
18.    Witold Hatka - znany polski działacz i poseł,
19.    Ernst Brandenburg - wysoki oficer lotnictwa pruskiego odznaczony m.in. Pour le Merite czy Orderem Hohenzollernów z Mieczami,
20.    Józef Kostrzewski - słynny polski archeolog,
21.    Radosław Sikorski - polski polityk, Minister Spraw Zagranicznych,
22.    Nelly Rokita – posłanka, działaczka społeczna,
23.    Siostra Virginia Beretta – siostra św. Gianny,
24.    Waldemar Marszałek - sławny polski mistrz motorowodny,
25.    Tomasz Gollob - najlepszy polski żużlowiec,
26.    Wiktor Zborowski – aktor,
27.    Michał Żebrowski – aktor,
28.    Daniel Olbrychski – aktor,
29.    Jerzy Hoffman – reżyser,
30.    Eleni – piosenkarka,
31.    Edyta Bartosiewicz – piosenkarka,
32.    Bohdan Łazuka – aktor,
33.    Jacek Wójcicki – piosenkarz,
34.    Krzysztof Krawczyk – piosenkarz,
36.    Jan Nowicki – aktor,
37.    Sławomir Wiatr – Minister Edukacji Narodowej,
38.    Józef Oleksy  - premier RP,
39.    Victor Ashe – ambasador USA w Polsce,
40.    Anna Komorowska - żona ówczesnego Marszałka Sejmu i kandydata na prezydenta Bronisława Komorowskiego,
42.    Tomasz Kot – aktor,
43.    ks. Adam Boniecki – były redaktor naczelny dziennika „L’Osservatore Romano” i„Tygodnika Powszechnego”,
44.    Bogdan Rymanowski – publicysta, dziennikarz,
45.    Zenon Laskowik – kabareciarz,
46.    Katarzyna Skrzynecka – piosenkarka,
47.    Janusz Zemke europoseł,
48.    Dionizy Fanslau,
49.    Mikołaj Trąba - Arcybiskup gnieźnieński,
50.    Stefan Łubieński, biskup gnieźnieński który przyczynił się do przebudowy i odnowienia kościoła pod wezwaniem Świętego Floriana w latach 1792-1795,
51.    Biskup Bogdan Wojtuś,
52.    arcybiskup Janusz Suchywilk,
53.    Andrzej Piaseczny,
54.    Prymas Polski kardynał Fryderyk Jagiellończyk,
55.    Marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz,
56.    Anna Jantar – piosenkarka,
57.    Michał Bajor,
58.    książę wielkopolski Przemysł II,
59.    Przemysław Miarczyński brązowy medalista Igrzysk Olimpijskich z Londynu we wrześniu 2012r.gościł na imprezie windsurferów na Dużym Jeziorze Żnińskim gdzie rozegrano Finał Pucharu Polski w Formule Windsurfing oraz konkurencję Slalom,
60.    Renata Beger i Stanisław Łyżwiński w kwietniu 2004r. razem z trzystoma pracownikami cukrowni oraz plantatorami buraków z Pałuk i Kujaw przez godzinę blokowali drogę Bydgoszcz-Poznań,
61.    Piotr Kuryło-maratończyk który w 2011 roku zakończył samotny, roczny bieg po świecie dla pokoju, na swoim koncie ma też inne znaczące wyczyny sportowe, odwiedził 10 XII 2012 r. Miejską i Powiatową Bibliotekę w Żninie,
62.    Włoch Alessandro Cremona- który zdobył Mistrzostw Europy F-350 w 31 zawodach motorowodnych w Żninie. Podczas każdych zawodów motorowodnych do Żnina przyjeżdżali zawodnicy z kraju jak i świata,
63.    Robert Osam- pianista,
64.    Piotr Kuryło-podróżnik, maratończyk,
65.    Mariem i Zied-podróżnicy z Tunezji,
66.    Jacek "Szybki Kazik" Bryndal - gitarzysta, śpiewak zespołu Kobranocka,
67.    Andrzej Zieliński-kompozytor, wokalista zespołu Skaldowie,
68.    Andrzej Krzywy-wokalista zespołu De Mono,

Punkty otrzymują:
Artur Jóźwiak 10
Monika Andruszkiewicz 9
Eligiusz Kwiatkowski 8
Maria Walczak 7
Krzysztof Walczak 6
Leszek Robakowski 5
Monika Majewska-Krzyżanowska 4
Kinga Wielgosz 3
Robert Wiewióra 2
Kinga Wilczyńska 1

Dodatkowe 5 punktów za najciekawszą odpowiedź otrzymuje Pan Eligiusz Kwiatkowski
 
Komentarz do jedenastego pytania Prezesa Żnińskiego Towarzystwa Kultury Pana Stefana Czarneckiego z Radia Żnin FM z dnia 18 marca 2013


Pytanie 12 (22 marca 2013): Jak wiemy nadanie Żninowi praw miejskich jest bezpośrednio związane z działalnością arcybiskupów gnieźnieńskich. Wielokrotnie ich działania miały wpływ na historię naszego miasta.
Proszę wymienić nazwiska pięciu arcybiskupów gnieźnieńskich oraz ich zasługi dla Żnina?
 
Odpowiedź:
Jakub ze Żnina – na jego prośbę papież Innocenty II wydał w 1136 r. bullę protekcyjną, tzw. bullę gnieźnieńską. To w tym dokumencie po raz pierwszy wymieniana jest własność kościoła gnieźnieńskiego. Pojawia się tam pierwsza pisemna wzmianka o Żninie. Jakub ze Żnina ufundował również murowany, romański kościół pw. Najświętszej Maryi Panny.

Janusz – W 1262 r. uzyskał od Bolesława Pobożnego przywilej lokowania w dobrach archidiecezji  gnieźnieńskiej  miast  i wsi  na prawie niemieckim. Zapewne to za jego sprawą w 1263 r. Żnin został lokowany na prawie magdeburskim.

Janisław - rozpoczął odbudowę Żnina po zniszczeniach dokonanych przez Krzyżaków podczas ich najazdu w 1331 roku, a ponadto ufundował m.in. dla sprowadzonych do Żnina w 1338 roku Dominikanów kościół pw. Świętego Jana Chrzciciela.

Jarosław Bogoria ze Skotnik – Odnowił prawa miejskie Żnina. Kontynuował  też rozpoczęte przez swojego poprzednika dzieło odbudowy miasta. Wzniósł dwór arcybiskupi w północnej części miasta. Współczesny mu Janko z Czarnkowa, uważał Jarosława za odnowiciela Żnina. W 1372 r. między 20 a 23 XII przebywał  w Żninie.

Bodzanta - w końcu XIV wieku, w okresie wojny domowej, pomiędzy możnymi wielkopolskimi rodami Nałęczów i Grzymalitów, obawiając się m.in. zniszczenia Żnina w toku prowadzonych walk, arcybiskup Bodzanta przekazał miasto latem 1383 roku Grzymalitom. Sprowadzeni zostali wówczas do Żnina żołnierze najemni z Pomorza Zachodniego oraz z Brandenburgii, tworząc z miasta bazę wypadową, z której dokonywali najazdów na dobra strony przeciwnej. Proceder ten, obfitujący w wypady rabunkowe skierowane głównie na Kujawy, zakończony został już w dniu 9 października 1383 roku, kiedy to Żnin został ponownie przejęty przez arcybiskupa Bodzantę, który wkroczywszy do miasta na czele znacznych sił, zmusił stacjonujących tam żołnierzy zaciężnych do opuszczenia miasta, chroniąc tym samym Żnin przed zniszczeniem.

Wojciech Jastrzębiec -  z jego inicjatywy, na podstawie przywileju króla Władysława Jagiełły, utworzono w Żninie w 1424 roku Bractwo Strzeleckie, funkcjonujące w mieście przez ponad pięć wieków. Członkowie bractwa rekrutowali się spośród żnińskich mieszczan, a do ich obowiązków należała obrona miejskich fortyfikacji, dzięki czemu zwiększono znacznie możliwości obronne miasta, bowiem członkowie bractwa zobligowani byli do ćwiczeń w strzelaniu z łuków i kusz, a później również z broni palnej.

Zbigniew z Oleśnicy – Często rezydował w Żninie, któremu dopomógł odbudować się po pożarze. Na murowanych piwnicach pałacu, którego budowę planował jego poprzednik, wzniósł drewniany dwór zwany Domem nad Piwnicami. Wyjątkowo dobre stosunki łączyły Zbigniewa ze żnińskimi mieszczanami, bowiem to im powierzył na przechowanie kosztowności, wydanych po jego śmierci w 1493 r. kapitule.
 
Punkty otrzymują:
Kinga Wilczyńska 10
Agata Wilczyńska 9
Kinga Wielgosz 8
Monika Andruszkiewicz 7
Robert Wiewióra 6
Adam Wielgosz 5
Krzysztof Walczak 4
Maria Walczak 3
Martyna Domagała 2
Eligiusz Kwiatkowski 1
 

Pytanie 13 (29 marca 2013): W okresie zaborów Żnin znalazł się w zaborze pruskim. Władze pruskie w Żninie prowadziły zakrojoną na szeroką skalę politykę germanizacji ludności polskiej, jednak mieszkańcy Żnina stawiali tym działaniom zdecydowany opór. W tym okresie w Żninie działały liczne stowarzyszenia i organizacje patriotyczne. Proszę wymienić przynajmniej trzy z nich.
 
Odpowiedź:
Bractwo Strzeleckie (Cech Strzelecki) – założone w roku 1424
Liga Polska - utworzona w 1849r.
Polskie Towarzystwo Pedagogiczne - utworzone w 1849r.
Zgromadzenie Ludowe - utworzone w 1850 r.
Spółka Pożyczkowa przekształcona później w Bank Ludowy - utworzona w 1867 r.
Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" - utworzone w drugiej połowie XIX wieku
Towarzystwo Młodzieży Katolickiej
Towarzystwo Pomocy Naukowej
Towarzystwo Oświaty Ludowej
Towarzystwo Przyjaciół  Rolnictwa, Przemysłu i Oświaty
Towarzystwo Przyjaciół Nauk Poznańskiego
Polskie Koło Śpiewacze
Czytelnie dla Kobiet
Związek Żydowskiej Historii i Literatury
Stowarzyszenia Kobiet Izraelickich

Punkty otrzymują:
Leszek Robakowski 10
Eligiusz Kwiatkowski 9
Artur Jóźwiak 8
Kinga Wilczyńska 7
Agata Wilczyńska 6
Monika Andruszkiewicz 5
Kinga Wielgosz 4
Robert Wiewióra 3
Adam Wielgosz 2
Krzysztof Walczak 1

Komentarz Magdy Borowskiej i Macieja Januchowskiego z Radia Żnin FM z dnia 1 kwietnia 2013
 
Zwycięzcami marca zostali:
1. Monika Andruszkiwicz
2. Eligiusz Kwiatkowski
3. Kinga Wielgosz, Artur Jóźwiak