Start arrow Historia
English |Po polsku |Gwarą pałucką
| Czcionka: A A+
| Kontrast:
Zmiana kontrastu
Historia Żnina Drukuj
Spis treści
Historia Żnina
Pradzieje
Średniowiecze
Nowożytność
Lata 1795-1918
20-lecie międzywojenne
II wojna światowa
Żnin w czasach PRL
Żnin po roku 1989

 

 

 

 

 

 

LATA 1795-1918

Po upadku I Rzeczypospolitej Żninianie podejmowali wzmożone wysiłki w celu utrzymania polskości swojego miasta. Już w roku 1806 na wezwanie gen. Dąbrowskiego w Żninie, jak i wielu innych miastach Wielkopolski wybuchły antypruskie zamieszki. W roku 1807 miasto zostało włączone w skład Wielkiego Księstwa Warszawskiego. Niestety po upadku Napoleona i co za tym idzie Księstwa, Żnin w roku 1815, zgodnie z traktatem wiedeńskim, znalazł się ponownie pod panowaniem Pruskim. Zamieszkiwało go wtedy około 940 osób, z czego 870 było narodowości polskiej. Żninianie brali również udział w powstaniu listopadowym, powstanie miało objąć swoim zasięgiem takze Wielkopolskę ale z powodu zdrady nie doszło do tego. Chwilową wolność przyniosła tzw. Wiosna Ludów w roku 1848. Dnia 9 kwietnia usunięto władze pruskie, jednak wojsko 17 maja zdławiło powstanie.


Po upadku Księstwa Warszawskiego, nieudanym powstaniu listopadowym i powstaniu z roku 1848, w Żninie, jak i innych zakątkach Polski powszechna stała się tzw. praca organiczna. Polegała ona na prowadzeniu biernego oporu wobec zaborców, dbaniu o rozwój gospodarczy ziem polskich i podtrzymaniu tożsamości narodowej Polaków. Dbano
o rozwój inteektualny narodu, w Żninie działały takie organizacje jak: Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Towarzystwo Pomocy Naukowej, Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", Towarzystwo Oświaty Ludowej, Czytelnia dla kobiet. W roku 1867 założony został polski Bank Ludowy. Kilka lat później zbudowano więzienie i szpital. Gospodarka miasta zaczęła nabierać rozpędu. W XIX stuleciu powstały w Żninie liczne zakłady przemysłowe: browar, młyn parowy, wytwórnia octu, rakarnia i budowana w latach 1893-1894 cukrownia, która na długie lata stała się jednym z najważniejszych zakładów pracy Żnina. Na potrzeby cukrowni zbudowana została słynna dziś kolejka wąskotorowa, miało to miejsce w roku 1894. Wiek XIX był okresem dynamicznego rozwoju kolei szerokotorowej. Także Żnin doczekał się połączenia kolejowego. 1 czerwca 1889 roku miasto uzyskało pierwsze dalekie połączenie kolejowe, możliwa była teraz podróż koleją do Inowrocławia, Rogoźna i Damasławka. Od roku 1895 Żnin uzyskał połączenie kolejowe do Bydgoszczy. W 1902 roku uruchomiono gazownię. Liczba mieszkańców w tym okresie wzrosła do 4005 obywateli.


Prowadzona przez władze pruskie sekularyzacja dóbr kościelnych i likwidacja zakonów dotknęła także żniński konwent Dominikanów. Procedury kasacyjne miały miejsce w latach 1817-1825. Ze względu na zły stan techniczny, rozbiórce poddano większość zabudowań klasztoru. W ich miejscu powstał pierwszy kościół ewangelicki, zbudowany około 1839 roku, a w 1909 roku w miejscu powstała nowa, większa świątynia ewangelicka (dzisiejszy kościół pw. Najświętszej Maryi Panny). (fotografia 7)


Moment wybuchu I wojny światowej w dniu 28 lipca 1914 roku ubudził nadzieje Żninian na odzyskanie niepodległości. Do służby wojskowej powołano 700 mężczyzn, 86 spośród nich zginęło. Przegrana Niemiec
i rewolucyjne hasła głoszone na terenie Cesarstwa Niemieckiego zachęciły mieszkańców do powołania Rady Robotniczo-Żołnierskiej dnia 10 listopada 1918 z Kazimierzem Rychlewskim na czele. Polacy posiadali większość w tej radzie, od tej pory Polacy mieli spory wpływ na władzę w mieście. Dzień później Rzeczpospolita odzyskała niepodległość, ale Żnin musiał poczekać jeszcze kilka miesięcy aby znaleźć się w jej granicach.



Zmieniony ( 05.02.2014. )