Start arrow Historia
English |Po polsku |Gwarą pałucką
| Czcionka: A A+
| Kontrast:
Zmiana kontrastu
Historia Żnina Drukuj
Spis treści
Historia Żnina
Pradzieje
Średniowiecze
Nowożytność
Lata 1795-1918
20-lecie międzywojenne
II wojna światowa
Żnin w czasach PRL
Żnin po roku 1989

 

 

 

 

 

 

II WOJNA ŚWIATOWA

W dniu 1 września 1939 r. III Rzesza, bez wypowiedzenia wojny, poprzez bombardowanie Wielunia i atak na Westerplatte, rozpoczęła inwazję na Polskę. Już pierwszego dnia Niemcy przeprowadzili nieudane bombardowanie Żnina, którego celem był dworzec kolejowy. 9 września oddziały niemieckie zajęły miasto, włączono je do Okręgu Warty Rzeszy Niemieckiej i zmieniono nazwę na Dietfurt. (fotografia 11) Wprowadzono język niemiecki jako urzędowy, zmieniono nazwy ulic, a szyldy na sklepach zmieniono na niemieckojęzyczne. (fotografia 10) Kościół pw. św. Floriana zamieniono w magazyn, mieszkańcy narodowości polskiej mogli uczęszczać na nabożeństwa do kościoła w Górze.


Rozpoczął się okres prześladowań, już w pierwszych miesiącach zamordowano blisko 60 osób. 15 Żninian wysłano do obozów koncentracyjnych, z czego tylko 7 udało się przeżyć. Wysiedlono łącznie około 800 osób, ich miejsca zajmowali Niemcy z krajów nadbałtyckich. Częstym zjawiskiem były donosy na Polaków, kierowane do nowych władz od ich przedwojennych niemieckich sąsiadów, ale zdarzały się także przypadki pomocy udzielanej przez lokalnych Niemców swoim polskim sąsiadom. W mieście działała Armia Krajowa, Komendą Obwodową o kryptonimie "Żłobik" dowodził Franciszek Ebel (w niektórych opracowaniach nazwisko zapisywano jako Ebl). Należy pamiętać, że w pierwszych latach wojny, przeciwko Rzeczypospolitej wystąpił także Związek Radziecki. Z tymi wydarzeniami, wiąże się szczególnie, budząca do dziś szereg emocji, sprawa zbrodni katyńskiej. Również w ten element dziejów naszej ojczyzny wpisały się losy Żninian. Ofiarami zbrodni katyńskiej, dokonanej wiosną 1940, w dużej mierze byli ludzie zamieszkujący Pałuki i Wielkopolskę. Największą grupę wśród zidentyfikowanych ofiar stanowią oficerowie rezerwy, przeważnie podporucznicy i porucznicy. Wśród zawodów cywilnych najliczniej reprezentowani byli nauczyciele. W grobach odnaleziono także ciała pracowników naukowych, prawników, inżynierów, architektów, lekarzy, weterynarzy, aptekarzy, dziennikarzy. Znaczna ich część to powstańcy wielkopolscy i uczestnicy walk z Rosją. Żnińska lista katyńska liczy około 23 nazwisk. Obejmuje mieszkańców Żnina zamieszkałych
w mieście przed 1 września 1939 roku lub na terenie powiatu żnińskiego w jego przedwojennych granicach, oraz osoby urodzone w mieście lub na terenie powiatu, niezależnie od miejsca zamieszkania. Wśród nich byli oficerowie Wojska Polskiego służby stałej, trzech policjantów, pozostałe ofiary były oficerami rezerwy, zaś w życiu codziennym byli przedstawicielami różnych zawodów.


Wydawałoby się że niewola potrwa bardzo długo. W pierwszych latach wojny Niemcy zajmowali coraz to nowsze terytoria. Załamanie się niemieckiego pochodu w Europie w trakcie Bitwy o Anglię i ataku na ZSRR odmieniło sytuację. Kolejne klęski Niemiec na froncie wschodnim spowodowały, że do Żnina zbliżać zaczęły się oddziały Armii Czerwonej i Ludowego Wojska Polskiego. 19 stycznia 1945 niemieckie władze miasta i urzędnicy ewakuowali się,
a w ślad za nimi podążały całe rodziny Niemców dotychczas zamieszkujące miasto. 22 stycznia o godzinie 22:30 do Żnina wjechały pierwsze czołgi Armii Czerwonej, Żnin znalazł się ponownie w granicach państwa polskiego.


Miasto nie uległo większemu zniszczeniu w wyniku działań wojennych. Niemcy spalili synagogę przy ulicy Pocztowej (obecnie znajduje się w tym miejscu blok cukrowniczy), rozebrano piękną kamienicę Państwa Smorowskich (pusta parcela stoi dziś w rynku). Ponadto zniszczyli bibliotekę gimnazjum. Pozostawili po sobie jednak 16 hektarów plant wokół Starego Miasta i nad Jeziorem Małym.



Zmieniony ( 05.02.2014. )